Inverter là gì? Vì sao máy inverter tiết kiệm điện

Inverter nghĩa gốc là bộ nghịch lưu: bộ điện tử đổi điện một chiều thành điện xoay chiều.

• Chiều ngược lại, đổi xoay chiều thành một chiều, gọi là bộ chỉnh lưu, có trong mọi củ sạc. Hai loại điện này khác nhau ra sao có ở bài điện xoay chiều và một chiều khác nhau thế nào.
• Điểm mạnh của inverter là tạo được điện xoay chiều với tần số (số lần đổi chiều mỗi giây) tuỳ ý, không bắt buộc đúng 50 Hz như điện lưới.
• Tên gọi khác: đồ gia dụng inverter còn gọi là máy biến tần. Tiêu chuẩn TCVN 7830:2021 về hiệu suất năng lượng máy lạnh ghi rõ phạm vi gồm máy "có hoặc không có biến tần".

Chữ inverter gặp ở hai chỗ quen thuộc: đồ điện trong nhà (máy lạnh, tủ lạnh, máy giặt) và hệ điện mặt trời mái nhà. Các khái niệm nền khác nằm trong mục nguyên lý điện.

Máy lạnh inverter khác máy thường ở máy nén: máy nén của máy thường chỉ có bật hoặc tắt, máy nén của máy inverter chỉnh được tốc độ.

• Máy thường: máy nén quay một tốc độ. ENERGY STAR (Mỹ) mô tả máy nén này như một công tắc: phòng cần làm lạnh thì chạy hết công suất, đủ lạnh thì ngắt, rồi lại bật.
• Máy inverter: điện 220 V, 50 Hz từ ổ cắm được đổi sang một chiều, rồi bộ inverter tạo lại điện xoay chiều với tần số thay đổi. Tần số cao thì động cơ máy nén quay nhanh, tần số thấp thì quay chậm.
• Khi dùng: phòng còn nóng thì máy nén quay nhanh để kéo nhiệt độ xuống; gần tới nhiệt độ cài thì máy nén giảm tốc, chạy chậm để giữ nhiệt độ.

Nguồn: ENERGY STAR, bài về máy lạnh đổi tốc độ, 11/6/2024; ISO 16358-1:2013 mục 3.7, 3.10, 6.4 và 6.7 (xem 26/9/2026).

Tủ lạnh và máy giặt inverter theo cùng nguyên lý: tủ lạnh chỉnh tốc độ máy nén, máy giặt chỉnh tốc độ động cơ quay lồng. Số điện của hai thiết bị này có ở trang tủ lạnh tốn bao nhiêu điện và máy giặt tốn bao nhiêu điện.

Máy inverter tiết kiệm điện vì giữ nhiệt độ phòng bằng cách chạy chậm đều, thay vì liên tục bật lên hết công suất rồi tắt.

• Bật tắt làm mất hiệu suất: tiêu chuẩn ISO 16358-1 (bản Việt Nam là TCVN 10273-1) có riêng một hệ số để tính phần hiệu suất bị mất do máy chạy bật tắt (hệ số suy giảm, mục 3.6).
• Chạy đều thì tốn ít hơn: theo ENERGY STAR, khi giữ được nhiệt độ phòng, máy đổi tốc độ chạy đều ở tốc độ thấp, ít tốn điện, không phải gồng lên như khi bật lại lúc phòng đã nóng nhiều.
• Lợi nhất khi dùng nhiều giờ liền như ngủ qua đêm hay làm việc cả ngày. Bật ngắn thì phần lớn thời gian máy vẫn đang chạy mạnh để kéo nhiệt độ xuống, nên chênh lệch với máy thường ít hơn. Tính theo số giờ dùng ở trang máy lạnh tốn bao nhiêu điện.

Bài này không đưa một con số % tiết kiệm chung, vì chưa có nguồn chính thức áp dụng cho mọi nhà: mức chênh tuỳ số giờ dùng, nhiệt độ cài, độ kín phòng và nắng. Muốn so hai máy, dùng nhãn năng lượng ở mục dưới.

Máy lạnh inverter thường ghi công suất điện thành một dải từ thấp nhất đến cao nhất, vì máy nén đổi tốc độ nên điện tiêu thụ cũng đổi theo.

• Số tham khảo: theo dữ liệu công suất của Quản Lý Điện, máy lạnh 1HP (9.000 BTU) tiêu thụ 700–850 W khi máy nén hoạt động; loại inverter tiêu thụ thấp hơn sau khi phòng đạt nhiệt độ cài. Cách đọc từng số trên tem ở trang công suất máy lạnh.
• Đổi ra dòng điện: dòng điện gần bằng công suất chia 220, ví dụ 850 W ÷ 220 V ≈ 3,9 A. Vì sao chia như vậy có ở bài điện áp, dòng điện, điện trở là gì.
• Số điện trên công tơ: công tơ chỉ đếm điện thực dùng, máy chạy chậm thì số điện tăng chậm. Cách đếm có ở bài công tơ điện đo số điện thế nào; đổi kWh ra tiền theo giá điện bậc thang.

Nhãn năng lượng so sánh có từ 1 sao đến 5 sao; càng nhiều sao thì máy càng hiệu quả, tức cùng độ lạnh mà tốn ít điện hơn.

• Bắt buộc dán nhãn: máy điều hoà không khí nằm trong danh mục mặt hàng phải kiểm tra hiệu suất năng lượng và dán nhãn năng lượng theo Quyết định 1725/QĐ-BCT ngày 1/7/2024 của Bộ Công Thương. Có hai loại nhãn: nhãn nhận biết hình tam giác và nhãn so sánh từ 1 đến 5 sao.
• CSPF (hệ số hiệu quả mùa làm lạnh) là lượng nhiệt máy lấy ra khỏi phòng trong cả mùa làm lạnh chia cho lượng điện máy dùng cùng thời gian đó (ISO 16358-1:2013, mục 3.4). CSPF càng cao, mỗi số điện làm lạnh được càng nhiều.
• Tiêu chuẩn áp dụng: TCVN 7830:2021 (còn hiệu lực, thay TCVN 7830:2015) quy định mức hiệu suất cho máy lạnh không ống gió một hoặc hai cụm, có hoặc không có biến tần, năng suất lạnh danh định đến 12.000 W (41.000 BTU/h); cách tính CSPF theo TCVN 10273-1:2013 (ISO 16358-1:2013).

Bài không ghi ngưỡng CSPF của từng mức sao vì chưa đọc được bản toàn văn tiêu chuẩn. Khi chọn máy, so số sao và CSPF in trên nhãn giữa các máy cùng công suất lạnh (cùng HP, cùng BTU).

Inverter điện mặt trời hoà lưới đổi điện một chiều từ tấm pin thành điện xoay chiều 50 Hz để dùng trong nhà và phát lên lưới.

• Đây là đúng nghĩa gốc của inverter: một chiều thành xoay chiều, không dùng để chỉnh tốc độ động cơ như trong máy lạnh.
• Thông tư 05/2025/TT-BCT (Điều 43 khoản 8) yêu cầu hệ điện mặt trời nối lưới hạ áp tự ngắt khi lưới mất điện và không phát điện lên lưới lúc lưới đang mất điện. Chuyện bán điện dư có ở bài điện mặt trời mái nhà bán dư 50%.

Tấm pin vẫn tạo điện một chiều khi có nắng, kể cả lúc inverter đã ngắt khỏi lưới hay aptomat trong nhà đã tắt. Mọi việc sửa chữa phía tấm pin và inverter phải do thợ có chứng chỉ làm.

Không nên: bo mạch inverter có linh kiện tích điện, có thể vẫn còn điện một lúc sau khi đã rút phích.

• Máy báo lỗi, kêu lạ hay không lạnh: gọi trung tâm bảo hành hoặc thợ có chứng chỉ, không tự mở vỏ dàn nóng, dàn lạnh.
• Tắt bằng điều khiển từ xa thì bo mạch vẫn chờ lệnh nên vẫn dùng một ít điện; lý do có ở bài vì sao thiết bị tắt rồi vẫn tốn điện.