Tính hoàn vốn điện mặt trời mái nhà có pin lưu trữ: bao lâu thu lại chi phí?

Công cụ tính tiền điện trước và sau khi có điện mặt trời theo giá điện bậc thang, lấy chênh lệch làm tiền tiết kiệm mỗi tháng, rồi chia chi phí cho số đó. Các bước theo trung bình một tháng:

1. Điện dùng ban ngày = số điện cả tháng × phần dùng lúc có nắng (%).
2. Tự dùng ngay = phần nhỏ hơn giữa sản lượng điện mặt trời và điện dùng ban ngày. Phần sản lượng còn lại là điện dư.
3. Có pin: điện dư nạp vào pin, tối đa dung lượng dùng được × 30 ngày; pin cấp lại cho buổi tối sau khi trừ hao hụt sạc–xả, nhưng không quá số điện nhà dùng buổi tối.
4. Tiền tiết kiệm = tiền điện theo số điện cũ − tiền điện theo số điện còn phải mua từ lưới, đã gồm VAT 8%.
5. Hoàn vốn = chi phí ÷ tiền tiết kiệm mỗi tháng. Công cụ còn tính riêng khoản tiền pin ÷ phần tiết kiệm thêm nhờ pin.

Công cụ không tính tiền bán điện dư lên lưới, vì mỗi kWh tự dùng thay điện lưới giá bậc thang luôn đáng hơn bán dư theo giá thị trường điện (xem điện mặt trời mái nhà được bán dư tới 50%). Nếu bạn bán được phần dư, hoàn vốn thực tế nhanh hơn một chút so với số công cụ đưa ra.

Điện mặt trời chỉ tạo ra lúc có nắng, nên hệ không pin chỉ thay được số điện nhà bạn dùng đúng lúc đó. Nhà đi làm cả ngày, máy lạnh chạy chủ yếu buổi tối thì phần dùng ban ngày thấp: hệ lắp to cũng dư điện nhiều, tiết kiệm ít. Nhà có người ở nhà ban ngày, cửa hàng mở cửa ban ngày thì tự dùng được nhiều hơn.

Chưa biết phần dùng ban ngày là bao nhiêu, bạn có thể ghi chỉ số công tơ điện lúc 7 giờ sáng và 5 giờ chiều trong vài ngày, hoặc thử vài mức trong công cụ để thấy số năm hoàn vốn đổi thế nào.

Giá bậc thang làm phần điện mặt trời tự dùng "cắt" từ bậc cao nhất xuống trước. Vì vậy nhà dùng nhiều điện, đang ở bậc 4, bậc 5, tiết kiệm được nhiều tiền hơn trên mỗi kWh so với nhà dùng ít.

Pin lưu trữ chỉ đáng lắp khi hệ điện mặt trời dư điện ban ngày và nhà dùng nhiều điện buổi tối; còn lại thì tiền pin khó bù. Pin không tạo thêm điện, và mỗi kWh đi qua pin tiết kiệm ít hơn kWh dùng ngay vì hai lẽ:

• Hao khi sạc–xả: NREL (Phòng thí nghiệm Năng lượng tái tạo Quốc gia Mỹ, ATB 2024) dùng hiệu suất khứ hồi 85% cho pin lưu trữ gia đình, tức nạp 100 kWh thì lấy lại khoảng 85 kWh. Công cụ để sẵn 85%, bạn sửa theo thông số hãng pin.
• Cắt vào bậc giá thấp hơn: phần dùng ngay ban ngày đã trừ ở bậc cao nhất; phần pin cấp buổi tối trừ tiếp ở các bậc thấp hơn.

Ví dụ: nhà dùng 400 kWh/tháng, 40% lúc có nắng, hệ tạo 450 kWh/tháng, pin 10 kWh dùng được. Không pin: tự dùng 160 kWh, tiết kiệm khoảng 500.000 đồng/tháng, tức khoảng 3.125 đồng mỗi kWh. Có pin: điện dư 290 kWh nạp vào pin, cấp lại đủ 240 kWh buổi tối, tiết kiệm thêm khoảng 578.000 đồng/tháng, chỉ khoảng 2.410 đồng mỗi kWh. Giá theo biểu bậc thang hiện hành, đã gồm VAT.

Công cụ tính riêng "khoản tiền pin bao nhiêu năm mới bù lại". So số năm đó với số năm bảo hành pin của hãng: bù lại chậm hơn thời gian bảo hành thì pin chủ yếu là để có điện dự phòng, không phải để tiết kiệm. Cách kiểm dung lượng pin thật sau vài năm có ở bài pin lưu trữ báo 100% nhưng chỉ sạc được một nửa.

1 kWp điện mặt trời tạo trung bình khoảng 91 kWh mỗi tháng ở Hà Nội và khoảng 117–121 kWh ở Đà Nẵng, TP.HCM, theo Global Solar Atlas của Ngân hàng Thế giới. Đây là số của hệ tham chiếu đặt đúng góc nghiêng tối ưu; mái nhà quay hướng khác, có bóng cây, bóng nhà bên cạnh sẽ khác.

Nguồn: Global Solar Atlas (World Bank, ESMAP), chỉ số PVOUT cho tấm silic tinh thể ở góc nghiêng tối ưu, tại trung tâm từng thành phố (xem 29/9/2026).

Dùng bảng này để kiểm lại con số nhà thầu tư vấn: hệ 5 kWp ở TP.HCM mà báo sản lượng vượt xa khoảng 600 kWh/tháng thì nên hỏi lại cách tính. Sản lượng mùa mưa, mùa đông miền Bắc thấp hơn trung bình năm.

Chính sách 2026 khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự dùng kèm pin lưu trữ, và cho bán dư nhiều hơn trước:

• Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng đặt mục tiêu khoảng 10% hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà và khuyến khích lắp kèm hệ thống lưu trữ để giảm phụ tải giờ cao điểm (Bộ Công Thương).
• Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 nâng mức điện dư được bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50% sản lượng, giá theo giá thị trường điện bình quân năm trước, chi tiết ở bài bán điện dư tới 50%.
• Hỗ trợ tiền, vay ưu đãi cho hộ lắp điện mặt trời kèm pin: đến ngày cập nhật bài, các mức hỗ trợ báo chí nêu vẫn là đề xuất hoặc dự thảo, chưa thấy văn bản ban hành trên toàn quốc. Công cụ không trừ khoản hỗ trợ nào.

• Ngày nắng, ngày mưa khác nhau: công cụ tính theo trung bình tháng; ngày mưa pin không đầy, ngày nắng to pin có thể đầy trước trưa, nên số pin dời sang tối thực tế thấp hơn một chút.
• Tiền bán điện dư lên lưới.
• Bảo trì, thay thiết bị: biến tần, pin lưu trữ xuống cấp theo năm và có thể phải thay trong vòng đời hệ.
• Giá điện đổi trong tương lai: giá điện tăng thì hoàn vốn nhanh hơn số công cụ tính hôm nay, và ngược lại. Biểu giá sinh hoạt đã đổi sang 5 bậc từ 01/11/2026, xem giá điện 5 bậc từ 1/11/2026.

Muốn hiểu vì sao điện mặt trời cần biến tần để đổi điện một chiều thành điện xoay chiều cho nhà dùng, xem bài điện xoay chiều và điện một chiều.