Bão cần chuẩn bị gì về điện? Trước, trong và sau khi mất điện

Áp thấp nhiệt đới và bão khác nhau ở sức gió mạnh nhất: áp thấp nhiệt đới có gió cấp 6–7, bão có gió từ cấp 8 trở lên (Quyết định 18/2021/QĐ-TTg, Điều 3).

Quyết định 18/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng quy định về dự báo, cảnh báo và truyền tin thiên tai, có hiệu lực từ 1/7/2021. Văn bản gọi cả hai là xoáy thuận nhiệt đới và chia tiếp bão theo sức gió: cấp 10–11 là bão mạnh, cấp 12–15 là bão rất mạnh, từ cấp 16 trở lên là siêu bão. Cấp gió tính theo thang Bô-pho (Beaufort), lấy tốc độ gió trung bình lớn nhất trong 2 phút quan trắc; gió giật là gió tăng tức thời trong khoảng 2 giây, nên bản tin thường ghi kèm "giật cấp…" cao hơn cấp gió chính.

Nguồn: Quyết định 18/2021/QĐ-TTg, Điều 3 và Phụ lục III (bảng cấp gió và sóng), bản đăng trên LuatVietnam (xem 5/10/2026).

Về điện, chỗ cần đọc là cột cuối. Từ cấp 8, gió đã tốc được mái nhà; mái tôn, biển quảng cáo bay vào đường dây là loại sự cố EVNSPC nhắc người dân phòng trước. Từ cấp 10, chính bảng của Quyết định ghi gió làm đổ cột điện. Vì vậy áp thấp nhiệt đới thường ít gây hư hại lưới điện hơn, nhưng mưa lớn đi kèm vẫn có thể làm ngập nhà; phần nước vào nhà và dây đứt dưới nước đã có ở bài an toàn điện mùa mưa ngập.

Bài này không dự báo bão. Bão đang ở đâu, cấp mấy, bao giờ vào bờ thì theo bản tin của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và chính quyền địa phương.

Bão mạnh rất dễ làm mất điện diện rộng, còn mất bao lâu thì không có con số chung: thời gian có điện lại tuỳ cơn bão, mức hư hại lưới điện và nước ngập rút nhanh hay chậm.

Điện mất vì nhiều lý do cùng lúc: cây đổ đè lên đường dây, mái tôn bay vào dây, cột đổ, trạm biến áp bị ngập. Điện lực phải sửa lưới từ đường dây lớn, trạm lớn trước rồi mới tới từng xóm, từng nhà, nên nhà gần trung tâm có thể có điện sau vài giờ trong khi nơi khác chờ nhiều ngày. Ví dụ dưới đây là bão Yagi (bão số 3) năm 2024, một cơn bão rất mạnh, chỉ để hình dung, không phải mốc cho cơn bão khác.

Nguồn: EVN, 8/9/2024; Báo Chính phủ, 9/9/2024 và 17/9/2024 (xem 5/10/2026). Tổng số khách hàng bị ảnh hưởng tăng dần theo từng báo cáo vì mưa lũ sau bão gây thêm sự cố.

Đọc bảng này theo hướng chuẩn bị: hơn một tuần sau khi bão vào vẫn còn khoảng 2% khách hàng chưa có điện. Nhà ở vùng hay bị bão nên chuẩn bị cho tình huống mất điện vài ngày chứ không chỉ vài giờ: đủ pin, đủ đèn, có cách giữ đồ ăn và thuốc.

Muốn biết khu mình bao giờ có điện, gọi tổng đài chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn tiền điện hoặc theo dõi thông báo của điện lực địa phương; số tổng đài của Hà Nội và miền Nam có trong bài thấy dây điện đứt, cột điện nghiêng thì làm gì.

Trước bão cần làm những việc chỉ làm được khi còn điện: sạc đầy mọi thứ chạy pin, làm đá, kiểm lại điện trong nhà và chằng những thứ dễ bay vào đường dây.

• Sạc đầy điện thoại, sạc dự phòng, đèn sạc. Ready.gov khuyên lên danh sách những thứ trong nhà cần điện và tính trước pin hoặc nguồn thay thế cho từng thứ.
• Mỗi người một đèn pin (Ready.gov). Đèn pin an toàn hơn nến khi mất điện vào ban đêm, nhất là nhà có trẻ nhỏ.
• Làm sẵn đá. CDC khuyên cấp đông sẵn các chai, hộp nước và túi đá gel để giữ đồ ăn dưới 4 °C (40 °F), và mua đá cây nếu nghĩ sẽ mất điện lâu. Ngăn đá càng đầy càng giữ lạnh lâu (mục tủ lạnh bên dưới).
• Biết cầu dao tổng nằm ở đâu. EVNNPC khuyên xác định trước vị trí aptomat tổng để ngắt khi cần. Aptomat nào cấp cho phòng nào xem ở bài tủ điện gia đình gồm những gì.
• Kiểm tra dây, ổ cắm, aptomat trong nhà (EVNNPC, EVNSPC). Dây hở, nứt vỏ, ổ cháy sém thì nhờ thợ thay trước mùa bão, đừng để tới lúc nhà ướt.
• Chằng mái tôn, biển hiệu, ăng-ten. EVNSPC nhắc chằng néo mái nhà để khi giông bão mái tôn không bay vào đường dây gây sự cố và tai nạn điện.
• Báo điện lực khi thấy cây có nguy cơ đổ vào đường dây. Không tự chặt cành đang chạm hoặc sát dây điện (EVNNPC).
• Có phương án cho thuốc cần bảo quản lạnh và thiết bị y tế dùng điện (Ready.gov), ví dụ hỏi trước nhà thuốc hay cơ sở y tế gần nhà.

Nhà ở vùng hay ngập thì thêm việc nâng ổ cắm, thiết bị lên cao hơn mức nước thường gặp; danh sách đó nằm ở bài an toàn điện mùa mưa ngập, mục chuẩn bị trước mùa mưa.

Khi trời bắt đầu mưa to, gió lớn, EVNSPC khuyên cắt điện cho thiết bị lắp ngoài trời như bảng hiệu, đèn quảng cáo. Đây là việc gạt công tắc hoặc aptomat của nhánh đó, không phải mở hộp đấu dây; nhánh nào không có aptomat riêng thì để thợ xem sau bão.

Trong bão, việc quan trọng nhất là tránh xa cột điện, trạm biến áp và dây điện đứt; khi mất điện, rút phích hoặc tắt thiết bị trong nhà và giữ tủ lạnh đóng cửa.

Ngoài nhà:

• Không đứng cạnh cột điện, trạm điện, không chạm vào thiết bị điện khi trời mưa (EVNSPC).
• Không đến gần cột điện, dây điện bị đứt hoặc khu vực ngập có công trình điện; không tự ý xử lý sự cố và báo ngay cho điện lực khi thấy bất thường (EVNNPC, 8/2026).
• Dây đứt rơi xuống nước có thể làm cả vùng nước quanh đó có điện. Khoảng cách nên đứng xa và số tổng đài điện lực có ở bài an toàn điện mùa mưa ngập.

Trong nhà:

• Rút phích hoặc tắt thiết bị. Ready.gov lưu ý khi điện có lại có thể kèm xung điện tức thời làm hỏng thiết bị; tivi, máy tính, máy lạnh, máy giặt nên rút hoặc tắt hẳn.
• Giữ tủ lạnh, tủ đông đóng cửa (Ready.gov). Mỗi lần mở là khí lạnh thoát ra; thời gian giữ lạnh ở mục tiếp theo.
• Nước bắt đầu vào nhà thì ngắt cầu dao tổng trước khi nước chạm ổ cắm; nếu chỗ đặt cầu dao đã ngập hoặc đang đứng trong nước thì không tự ngắt mà gọi điện lực. Các bước đầy đủ ở bài an toàn điện mùa mưa ngập.
• Không cắm dồn nhiều bộ sạc vào một ổ kéo dài. Lúc có điện ngắt quãng, cả nhà hay tranh thủ sạc cùng lúc; cắm thẳng vào ổ tường hoặc chia ra nhiều ổ, cách chọn và dùng ở bài dây nối dài, ổ cắm kéo dài dùng thế nào cho an toàn.

Có người bị điện giật thì không chạm tay trần vào người đó khi nguồn điện chưa được ngắt; các bước cứu người mà không bị giật lây ở bài bị điện giật phải làm gì, gọi cấp cứu 115.

Nếu cửa luôn đóng, tủ lạnh giữ đồ ăn an toàn khoảng 4 giờ ở ngăn mát, 48 giờ ở ngăn đá hoặc tủ đông đầy và 24 giờ nếu chỉ đầy một nửa (CDC, cập nhật 24/11/2025).

Ngăn đầy giữ lạnh lâu hơn vì đồ đông đá tự làm lạnh lẫn nhau; đó là lý do nên làm thêm chai nước đá trước bão cho ngăn đá đầy hơn. Mốc nhiệt độ CDC dùng là 4 °C (40 °F): đồ ăn để lâu trên mức này vi khuẩn phát triển nhanh.

Sau khi có điện lại, xử lý đồ ăn thế nào?

• Mất điện quá 4 giờ: bỏ đồ tươi sống trong ngăn mát như thịt, cá, rau quả đã cắt, trứng, sữa và đồ ăn thừa (CDC).
• Đồ đông lạnh đã rã nhưng còn tinh thể đá, hoặc vẫn ở mức 4 °C trở xuống, thì cấp đông lại hoặc nấu được (CDC).
• Đồ ăn đã ở từ 4 °C trở lên quá 2 giờ, hoặc có mùi, màu, độ dẻo lạ thì bỏ; không chắc thì bỏ (Ready.gov).
• Mất điện quá một ngày: bỏ thuốc cần bảo quản lạnh, trừ khi nhãn thuốc ghi khác (Ready.gov); hỏi dược sĩ trước khi dùng tiếp.

Một nhiệt kế nhỏ đặt sẵn trong ngăn mát và ngăn đá (CDC khuyên dùng) giúp biết chắc nhiệt độ thay vì đoán. Mất điện lâu hơn mốc trên thì chuyển đồ cần giữ sang thùng giữ nhiệt có đá.

Mất điện có nên rút tủ lạnh không, bao lâu thì cắm lại? Rút phích hoặc tắt tủ khi mất điện giúp tránh xung điện lúc có điện lại (Ready.gov khuyên ngắt thiết bị nói chung). Cắm lại khi điện đã ổn định, không chập chờn. Nếu đã có điện mà tủ không tự chạy, Samsung hướng dẫn rút phích, chờ 1–5 phút rồi cắm lại; tủ hãng khác thì xem sách hướng dẫn của tủ. Tủ chạy lại cần thời gian làm lạnh, chưa nên mở cửa liên tục.

Tủ lạnh là thiết bị chạy suốt ngày đêm nên cũng là một khoản lớn trong hoá đơn; công suất và cách dùng đỡ tốn có ở trang tủ lạnh tốn bao nhiêu điện.

Máy phát điện chỉ được chạy ngoài trời, cách xa cửa sổ, cửa ra vào và lỗ thông gió, và không bao giờ được cắm vào ổ điện trong nhà (CDC; EVN, 26/7/2022).

Nguy hiểm thứ nhất là khí CO. Máy phát xăng, dầu thải khí CO không màu, không mùi, không biết mình đang hít phải. EVN đưa ra khuyến cáo sau một tai nạn làm 6 người tử vong ở Bình Dương do dùng máy phát gia đình chưa đúng kỹ thuật.

• Không chạy máy phát trong nhà, tầng hầm, nhà để xe, kể cả khi đã mở cửa (CDC, EVN).
• Đặt máy ngoài trời, cách cửa sổ, cửa ra vào và lỗ thông gió hơn 20 feet, khoảng 6 m (CDC).
• Đang chạy máy mà thấy chóng mặt, đau đầu, buồn nôn thì ra ngay chỗ thoáng (EVN). CDC kể thêm các dấu hiệu yếu người, đau ngực, lú lẫn.

Nguy hiểm thứ hai là điện giật.

• Không chạy máy phát dưới mưa, đặt máy trên chỗ phẳng, khô, thoáng (EVN).
• Không nối máy phát vào ổ cắm trên tường. EVN giải thích dòng điện có thể chạy ngược lên lưới, nguy hiểm tính mạng người dùng và người đang sửa điện lúc mất điện lưới, đồng thời làm hỏng thiết bị trong nhà.
• Muốn dùng máy phát thường xuyên phải lắp công tắc chuyển nguồn (EVN), để nhà chỉ nhận điện từ lưới hoặc từ máy phát, không bao giờ cả hai. Đấu công tắc này vào tủ điện là việc của thợ có chứng chỉ; bài này không hướng dẫn đấu nối.
• Xăng, dầu cho máy cất ở chỗ khô, mát, xa nhà và xa vật dễ cháy; chọn máy chính hãng, công suất đủ cho thiết bị định chạy (EVN).

Khi có điện lại, kiểm tra nhà còn ướt hay có mùi lạ không trước, rồi mới cắm và bật lại từng thiết bị một, không bật tất cả cùng lúc.

1. Nhà từng bị ngập, ổ cắm hay thiết bị còn ướt: chưa đóng điện. Nhờ thợ có chứng chỉ kiểm tra trước, đúng như hướng dẫn sau nước rút ở bài an toàn điện mùa mưa ngập.
2. Đợi điện ổn định. Lúc mới khôi phục, điện có thể chập chờn hoặc có xung điện (Ready.gov); đó là lý do đã rút phích thiết bị lúc mất điện.
3. Cắm lại từng thiết bị, tủ lạnh trước để giữ đồ ăn, sau đó tới thiết bị khác. Bật lần lượt thì nếu có thiết bị hỏng, aptomat nhảy, bạn biết ngay là cái nào.
4. Thấy mùi khét, tiếng lách tách, ổ cắm nóng: tắt và rút thiết bị đó ngay, xử lý theo bài ổ điện, thiết bị điện có mùi khét.
5. Aptomat nhảy lại ngay khi gạt lên: không chèn, không giữ cần gạt. Mạch đó đang có sự cố, gọi thợ; vì sao aptomat nhảy và cỡ nào hợp với dây có ở bài chọn aptomat bao nhiêu A.

Sau bão, nhìn quanh nhà một lượt: dây điện từ cột vào nhà có bị cây đè, võng thấp, đứt vỏ không; công tơ, hộp điện ngoài trời có bị ngập không. Dây trước công tơ không phải chỗ người dân tự sửa; thấy bất thường thì gọi tổng đài điện lực, không tự kéo lại.

Các bài khác về phòng tránh điện giật, chập cháy nằm ở mục an toàn điện trong nhà. Cùng cụm thời tiết và điện còn có các bài tiết kiệm điện mùa nắng nóng, tiền điện mùa đông và máy hút ẩm mùa nồm.