Tiền điện mùa đông: máy sưởi, điều hoà 2 chiều tốn bao nhiêu điện?

Tiền điện mùa đông ở miền Bắc tăng vì khi trời rét, cả nhà bật thêm các thiết bị sinh nhiệt công suất lớn: máy sưởi, điều hoà 2 chiều, bình nóng lạnh, đèn sưởi nhà tắm. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã cảnh báo đúng điều này sau đợt rét đậm, rét hại cuối tháng 1/2022: các thiết bị sưởi đều có công suất lớn, dùng thường xuyên sẽ tiêu thụ lượng điện lớn, hoá đơn có thể tăng đột biến so với tháng liền kề.

Theo Cục Khí tượng Thuỷ văn, không khí lạnh ảnh hưởng nước ta từ khoảng trung tuần tháng 9 tới trung tuần tháng 6 năm sau, mạnh nhất vào các tháng chính đông (tháng 12 tới tháng 2), tác động trực tiếp tới khu vực từ đèo Ngang trở ra, ít khi tới Nam Trung Bộ. Vì vậy bài này chủ yếu dành cho các gia đình miền Bắc và Bắc Trung Bộ.

Có ba lý do khiến số điện nhảy lên trong những tuần rét:

• Thiết bị sưởi chạy nhiều giờ: máy sưởi, điều hoà chiều nóng thường bật cả buổi tối, có nhà bật qua đêm.
• Bình nóng lạnh đun lâu hơn: nước máy vào bình lạnh hơn nên phải đun thêm nhiều độ mới đủ ấm, lại hay bật lâu hơn vì ai cũng muốn tắm nước nóng hơn.
• Bậc giá cao hơn: số điện cộng thêm rơi vào bậc cao nhất nhà bạn đang dùng tới, nên mỗi số điện tháng rét thường đắt hơn số điện tháng mát.

EVN khuyến nghị theo dõi sản lượng điện qua ứng dụng chăm sóc khách hàng của điện lực để sớm thấy tháng nào tăng bất thường. Muốn biết thiết bị nào trong nhà tốn điện nhất, xem trang tiết kiệm điện: thiết bị nào tốn điện, cách giảm tiền điện.

Rét đậm là khi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực phổ biến từ 13 đến 15 °C; rét hại là khi nhiệt độ trung bình ngày xuống dưới 13 °C. Đây là định nghĩa Cục Khí tượng Thuỷ văn dùng trong bản tin dự báo.

Nguồn: Cục Khí tượng Thuỷ văn, "Tìm hiểu về không khí lạnh, rét đậm, rét hại", 1/1/2025 (xem 5/10/2026).

Cần lưu ý hai điểm khi đọc bản tin:

• Là nhiệt độ trung bình cả ngày, không phải nhiệt độ thấp nhất lúc rạng sáng. Cục KTTV nói rõ ngày trời quang, đêm rất lạnh nhưng trưa nắng ấm thì dù trung bình dưới 15 °C vẫn không gọi là rét đậm; rét đậm, rét hại gắn với trời nhiều mây, có thể mưa nhỏ.
• Chủ yếu áp dụng cho đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Vùng núi cao như Sa Pa lạnh gần như suốt các tháng chính đông nên không tính theo từng đợt.

Không khí lạnh tăng cường là khi miền Bắc đang có không khí lạnh, gió đã yếu đi, thì một đợt không khí lạnh khác tràn xuống tiếp, gây gió mạnh từ cấp 6 trở lên kéo dài quá 6 giờ trên vịnh Bắc Bộ. Nếu đợt đó có khả năng làm nhiệt độ trung bình ngày ở đồng bằng, trung du Bắc Bộ xuống dưới 15 °C và kéo dài từ 2 ngày trở lên, bản tin gọi là "không khí lạnh tăng cường và rét".

Với hoá đơn điện, ý nghĩa thực tế đơn giản: mỗi lần bản tin có chữ "rét" là nhiều nhà bật sưởi nhiều giờ liền trong ít nhất 2 ngày, đủ để số điện cả tháng tăng rõ.

Máy sưởi tốn bao nhiêu điện mỗi giờ bằng đúng công suất ghi trên nhãn đổi ra kW: máy 2.000 W chạy hết công suất 1 giờ dùng 2 kWh, tức 2 số điện. Bảng dưới lấy công suất từ trang sản phẩm của hãng, tiền tính theo giá bậc 4 gồm VAT 8% (3.238 đồng/kWh):

Nguồn: trang sản phẩm Sunhouse SHD7016, SHD7061, SHD7084; De'Longhi TRRS0920; Panasonic Việt Nam CU/CS-YZ9AKH-8 (xem 5/10/2026). Giá bậc 4 theo Quyết định 1279/QĐ-BCT (dữ liệu giá điện Quản Lý Điện).

Cách tự tính cho máy nhà bạn: số điện (kWh) = công suất (W) ÷ 1.000 × số giờ chạy. Cách đổi W sang số điện có ở bài 1 kWh là gì, 1 số điện bao nhiêu tiền.

Máy sưởi gốm có tốn điện không? Tốn ngang các loại khác cùng công suất. Máy sưởi dầu, gốm, halogen, quạt sưởi đều là thiết bị điện trở: dòng điện chạy qua dây hoặc thanh nóng và gần như toàn bộ điện biến thành nhiệt. Thông số De'Longhi TRRS0920 ghi công suất sưởi tối đa 2.000 W đúng bằng công suất điện vào 2.000 W. Vì sao thiết bị kiểu này luôn tốn điện có ở bài thiết bị sinh nhiệt bằng điện hoạt động thế nào.

Vì vậy "loại nào ít tốn điện hơn" không nằm ở chữ dầu, gốm hay halogen, mà ở hai thứ:

• Công suất đang chọn: chỉnh xuống mức thấp (400 W, 800 W, 900 W) là tốn ít hơn tương ứng.
• Thời gian dây nóng thật sự có điện: máy có rơ-le nhiệt (bộ điều nhiệt) tự ngắt khi phòng đủ ấm, tự bật lại khi nguội. Phòng kín cửa thì máy ngắt lâu hơn, tốn ít điện hơn; phòng hở gió thì máy chạy gần như liên tục.

Khác nhau giữa các loại là cách toả nhiệt. Halogen, đèn sưởi hồng ngoại sưởi thẳng vào người ngồi trước máy, hợp khi chỉ cần ấm cho một người. Máy sưởi dầu toả nhiệt chậm và đều, giữ ấm cả phòng, hợp phòng ngủ đóng kín. Quạt sưởi gốm thổi gió nóng, làm ấm nhanh. EVN cũng khuyên chọn theo diện tích và mục đích: sưởi cho một người thì dùng đèn sưởi hồng ngoại, cần ấm cả phòng rộng thì nghĩ tới máy sưởi dầu hoặc điều hoà.

Máy sưởi dầu tốn điện hơn điều hoà 2 chiều inverter khi cùng sưởi ấm một căn phòng, thường gấp khoảng 3,5–4 lần cho cùng lượng nhiệt. Lý do nằm ở cách tạo ra nhiệt.

Máy sưởi điện trở chỉ biến điện thành nhiệt, nên 1 kWh điện cho khoảng 1 kWh nhiệt. Điều hoà 2 chiều khi chạy chiều nóng là một bơm nhiệt: máy nén dùng điện để "bơm" nhiệt từ không khí ngoài trời vào phòng, nên nhiệt đưa vào phòng nhiều hơn điện tiêu thụ. Tỉ số giữa hai con số này gọi là hệ số COP: COP = công suất sưởi ÷ công suất điện vào.

Theo thông số Panasonic công bố cho điều hoà 2 chiều 1HP CU/CS-YZ9AKH-8:

• Công suất sưởi định danh 3,15 kW (tối thiểu 0,84, tối đa 3,50 kW).
• Công suất điện vào khi sưởi 760 W (tối thiểu 200, tối đa 990 W).
• COP 4,14 ở công suất định danh, giảm còn 3,54 khi chạy hết công suất tối đa.

Muốn có 2 kWh nhiệt như máy sưởi 2.000 W chạy 1 giờ, điều hoà này chỉ cần khoảng 2 ÷ 4,14 ≈ 0,48 kWh điện ở công suất định danh. Ở bậc 4, đó là khoảng 1.600 đồng thay vì 6.500 đồng.

Ba điều kiện để điều hoà 2 chiều thật sự rẻ hơn:

• Máy inverter: điều hoà thường (không inverter) bật tắt máy nén liên tục nên hao hơn. Vì sao có ở bài inverter là gì, vì sao máy inverter tiết kiệm điện.
• Công suất máy hợp diện tích phòng: máy nhỏ hơn phòng phải chạy tối đa liên tục, COP thấp hơn.
• Trời ngoài không quá lạnh: bơm nhiệt lấy nhiệt từ không khí ngoài trời, trời càng lạnh máy càng phải làm việc nặng. COP hãng ghi là ở điều kiện thử định danh, ngày rét hại thực tế sẽ thấp hơn con số đó.

Máy sưởi vẫn có chỗ dùng hợp lý: cần ấm nhanh một góc nhỏ trong thời gian ngắn, phòng chưa lắp điều hoà, hoặc chỉ cần sưởi vài ngày rét trong năm. Khi đó chọn mức công suất thấp và hẹn giờ tắt.

Điều hoà chạy nóng và chạy lạnh tốn điện gần ngang nhau ở công suất định danh; chế độ nào tốn hơn trong thực tế phụ thuộc chênh lệch giữa nhiệt độ cài đặt và nhiệt độ ngoài trời. Cùng model Panasonic CU/CS-YZ9AKH-8, hãng ghi công suất điện vào khi làm mát là 700 W (220–1.000 W), khi sưởi là 760 W (200–990 W).

Máy tốn điện theo việc nó phải "bơm" bao nhiêu nhiệt. Ví dụ minh hoạ: mùa hè đặt 27 °C khi ngoài trời 35 °C là chênh 8 độ; mùa đông đặt 25 °C khi ngoài trời 10 °C là chênh 15 độ, máy phải chạy nặng hơn và lâu hơn. Ngược lại, đặt 20–22 °C trong ngày rét đậm thì mức chênh nhỏ hơn hẳn và tiền điện cũng nhẹ hơn.

Thời gian bật cũng khác theo mùa: mùa hè nhiều nhà bật điều hoà cả đêm suốt mấy tháng, mùa đông miền Bắc thường chỉ bật theo từng đợt rét. Cách tính tiền điện máy lạnh theo giờ chạy có ở bài máy lạnh tốn bao nhiêu điện.

Điều hoà chiều nóng nên để khoảng 20–23 °C cho gia đình có người già và trẻ nhỏ, theo khuyến nghị của Daikin Việt Nam; EVN khuyên nhiệt độ cài đặt chỉ cao hơn ngoài trời 5–10 °C. Ngày rét đậm (trung bình ngày 13–15 °C), khoảng 20–23 °C nằm trong cả hai khuyến nghị.

• Không đặt quá cao: EVN cảnh báo vừa từ ngoài trời rét về mà bật sưởi ở nhiệt độ cao, hoặc từ phòng quá ấm bước ra ngoài, cơ thể dễ bị sốc nhiệt.
• Mỗi độ cài thấp hơn là máy chạy nhẹ hơn, vì chênh lệch với ngoài trời nhỏ đi. Mặc thêm áo ấm rồi hạ 1–2 độ là cách tiết kiệm không tốn gì.
• Bật trước khoảng 10 phút cho phòng ấm dần, theo gợi ý của EVN, thay vì vừa vào phòng đã đặt mức cao nhất.
• Đóng kín cửa: phòng hở gió thì máy phải bù nhiệt liên tục, tốn điện như sưởi cả hành lang.

Bình nóng lạnh mùa đông tốn thêm điện vì nước vào bình lạnh hơn, phải đun thêm nhiều độ mới đủ ấm: điện năng cần tỉ lệ thuận với số độ phải đun lên. Nhiệt lượng để đun nước bằng khối lượng nước × nhiệt dung riêng × số độ tăng (Q = m × c × Δt); nhiệt dung riêng của nước là 4.184 J cho 1 kg tăng 1 °C (USGS), 1 lít nước nặng khoảng 1 kg.

Ví dụ với giả định ghi rõ: cả nhà dùng 120 lít nước ấm 40 °C mỗi ngày; tháng mát nước vào bình 25 °C, tháng rét nước vào bình 15 °C (nhiệt độ nước thật tuỳ nơi và nguồn nước, đây chỉ là số để minh hoạ):

Tính: 120 × 4.184 × số độ ÷ 3.600.000 (1 kWh = 3.600.000 J); nhiệt dung riêng theo USGS (xem 5/10/2026). Chưa tính nhiệt thất thoát qua vỏ bình và đường ống, nên điện thật cao hơn.

42 kWh tăng thêm mỗi tháng tương đương bình 2.500 W (mức thấp trong dải 2.500–4.500 W của dữ liệu công suất thiết bị) đun thêm khoảng 33 phút mỗi ngày. Nếu nhà đã dùng tới bậc 4, phần này thêm khoảng 135.000 đồng một tháng, đã gồm VAT. Công suất, cách đọc nhãn và ví dụ tiền điện theo phút đun có ở bài bình nóng lạnh tốn bao nhiêu điện.

Cách giảm hiệu quả nhất là đun đúng lúc cần: EVN khuyên bật bình khoảng 15 phút trước khi tắm và tắt trước khi tắm; mở vòi sen vừa đủ để nước nóng không hết giữa chừng. Bình có bình chứa mà bật cả ngày thì vẫn tự đun lại để bù nhiệt thất thoát, mùa đông phần thất thoát này còn lớn hơn vì nhà tắm lạnh.

Tiền điện tháng rét có thể tăng từ vài chục phần trăm tới gấp ba so với tháng mát, tuỳ nhà sưởi bằng gì và bao lâu. Ví dụ dưới đây dùng giả định ghi rõ, tính luỹ tiến đủ 6 bậc theo giá điện bậc thang và cộng VAT 8%:

Nguồn giá: Quyết định 1279/QĐ-BCT ngày 9/5/2025, 6 bậc cộng VAT 8% (dữ liệu giá điện Quản Lý Điện); công suất theo thông số hãng ở bảng máy sưởi phía trên (xem 5/10/2026).

Những giả định cần nhớ khi đọc bảng:

• Nền 200 kWh là số giả định cho một hộ dùng tủ lạnh, nấu ăn, đèn, tivi, máy giặt; nhà bạn hãy thay bằng số trên hoá đơn tháng mát gần nhất.
• Máy sưởi chạy hết 2.000 W suốt 4 giờ là trường hợp tốn nhất. Phòng kín, máy có rơ-le nhiệt tự ngắt thì số điện thật thấp hơn.
• Điều hoà chạy ở 760 W định danh suốt 4 giờ, khi đó máy đưa vào phòng khoảng 3,15 kW nhiệt, nhiều hơn máy sưởi 2.000 W. Dù vậy tiền điện vẫn thấp hơn khoảng 550.000 đồng một tháng.

Điểm dễ bị bỏ qua: số điện cộng thêm luôn rơi vào bậc cao nhất. Trong ví dụ, 240 kWh của máy sưởi có khoảng ba phần tư tính ở bậc 5 và bậc 6 (3.618 và 3.737 đồng/kWh gồm VAT), nên đắt hơn hẳn giá trung bình của 200 kWh đầu tiên.

Cách giảm tiền điện mùa đông hiệu quả nhất là giữ nhiệt trong phòng và chỉ sưởi đúng chỗ, đúng lúc cần, vì mọi thiết bị sưởi đều tốn điện theo số giờ chạy.

• Ưu tiên điều hoà 2 chiều inverter nếu nhà đã có, thay cho máy sưởi điện trở khi cần sưởi cả phòng nhiều giờ.
• Đóng kín cửa, kéo rèm: EVN nhấn mạnh muốn tiết kiệm thì không để nhiệt thoát ra ngoài. Phòng kín thì rơ-le nhiệt của máy sưởi ngắt lâu hơn.
• Chọn mức công suất thấp, hẹn giờ tắt: phần lớn máy sưởi có 2–3 mức; bật mức cao cho ấm nhanh rồi hạ xuống, hẹn giờ tắt sau khi ngủ.
• Đặt nhiệt độ vừa đủ: điều hoà chiều nóng khoảng 20–23 °C, mặc thêm áo thay vì tăng thêm độ.
• Bình nóng lạnh: bật trước khi tắm khoảng 15 phút, tắt khi tắm, không bật cả ngày.
• Sưởi một người thì dùng thiết bị nhỏ: đèn sưởi hay sưởi halogen mức 400–800 W ngồi gần đủ ấm, không cần sưởi cả phòng.
• Theo dõi số điện hằng tuần trong đợt rét để biết sắp lên bậc 5, bậc 6.

Tiết kiệm không được đổi lấy an toàn. EVN cảnh báo đặt quạt sưởi ở cuối giường, trẻ đạp chăn chạm vào có thể gây cháy; máy sưởi nên cách người và giường ít nhất khoảng 1,5 m, không bật qua đêm sát chăn màn. Máy sưởi 2.000 W trở lên kéo dòng lớn, cắm vào ổ lỏng hoặc ổ kéo dài dễ nóng chảy; dấu hiệu cần dừng dùng ngay có ở bài ổ cắm nóng có nguy hiểm không. Thiết bị cất cả năm mới lấy ra dùng nên kiểm tra dây, phích trước khi cắm.

Mẹo theo từng thiết bị còn lại trong nhà có ở bài cách giảm tiền điện theo từng thiết bị. Cùng cụm thời tiết và điện còn có các bài tiết kiệm điện mùa nắng nóng, máy hút ẩm mùa nồm và bão cần chuẩn bị gì về điện.