Để điều hoà bao nhiêu độ thì tiết kiệm điện?

Các nước nóng ẩm và nước giàu đều khuyến cáo trong khoảng 24–28°C, không nước nào khuyên để điều hoà dưới 24°C cho mục đích tiết kiệm điện.

Nguồn: Chỉ thị 20/CT-TTg trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ; Bộ Môi trường Nhật Bản, thông cáo Cool Biz 2021; Cơ quan Môi trường quốc gia Singapore (NEA), thông cáo chung 8/4/2026; Bộ Năng lượng Mỹ, trang Home Cooling Systems bản lưu 28/5/2026 (xem 5/10/2026). Độ F đổi ra độ C làm tròn.

Nhìn kỹ thì bốn con số không đo cùng một thứ. Việt Nam và Singapore nói về số bạn bấm trên điều khiển. Nhật nói về nhiệt độ thật trong phòng, nên 28°C của Nhật không khắt khe như nghe. Mỹ nói về nhiệt độ trong nhà và kèm lời khuyên tăng thêm 7°F (khoảng 4°C) khi không có ai ở nhà.

Riêng trang hướng dẫn của Bộ Năng lượng Mỹ: khi chúng tôi kiểm ngày 5/10/2026, trang Energy Saver về làm mát không còn mở được; tạp chí Newsweek (3/7/2026) đưa tin trang này đã bị gỡ mà chưa có giải thích. Số trong bảng lấy từ bản lưu trên Internet Archive ngày 28/5/2026. Một bài blog cũ hơn của chính bộ này (2012) vẫn còn và nêu mốc 78°F, khoảng 25,6°C.

Điểm chung đáng mang về nhà: không ai khuyên để 18–20°C. Mốc thấp nhất trong bốn nước là khoảng 24°C, và mốc của Việt Nam cao hơn Singapore một độ.

Mốc 26°C của Việt Nam nằm trong Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ (tháng 6/2023) về tăng cường tiết kiệm điện giai đoạn 2023–2025 và các năm tiếp theo.

Ở phần dành cho hộ gia đình, chỉ thị viết: chỉ sử dụng điều hoà nhiệt độ khi thật cần thiết và sử dụng ở chế độ, mức nhiệt độ phù hợp, cụ thể là "chế độ làm lạnh từ 26 độ C trở lên". Đây là khuyến cáo, không có chế tài phạt hộ gia đình đặt thấp hơn. Cùng đoạn đó, chỉ thị khuyên tắt thiết bị khi ra khỏi phòng, ngắt hẳn nguồn khi không dùng và ưu tiên mua thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao.

Lý do đứng sau là bài toán của cả hệ thống điện. Năm 2026, Chỉ thị 10/CT-TTg (ngày 30/3/2026) đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ cả nước trong năm, và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng (tháng 4, 5, 6, 7), theo bản tin của Bộ Công Thương. Mùa nắng nóng cũng là mùa điều hoà chạy nhiều nhất, nên mỗi độ cài cao hơn ở hàng triệu nhà cộng lại thành phần giảm tải đáng kể.

Với túi tiền từng nhà, lý do còn trực tiếp hơn: giá điện sinh hoạt tính luỹ tiến, số kWh bớt được trừ vào bậc cao nhất mà nhà bạn đang dùng tới. Nhà dùng tới bậc 4 thì mỗi kWh bớt được là 2.998 đồng chưa VAT, theo biểu giá điện bậc thang hiện hành.

Nhật Bản không bảo người dân cài điều hoà 28°C; Bộ Môi trường Nhật lấy 28°C làm mốc cho nhiệt độ trong phòng khi bật làm lạnh.

Chương trình "Cool Biz" do Bộ Môi trường Nhật Bản khởi xướng từ năm tài khoá 2005, như một phần của chính sách chống nóng lên toàn cầu. Cách làm: văn phòng giữ phòng không lạnh quá, đổi lại nhân viên được mặc nhẹ, bỏ cà vạt, áo vest. Từ năm 2021, bộ này thôi đặt một khoảng thời gian thực hiện chung cho cả nước, chuyển sang kêu gọi linh hoạt theo thời tiết từng vùng và sức khoẻ từng người, và nói rõ 28°C chỉ là mốc, cần tính đến nhiệt độ, độ ẩm bên ngoài, tình trạng toà nhà và thể trạng, trong phạm vi không quá sức. Cool Biz là một phần của cách người Nhật tiết kiệm điện từ năm 2005.

Chính Bộ Môi trường Nhật thừa nhận nhiều người hiểu sai. Trong một khảo sát 1.342 người từ 20 đến 60 tuổi đăng trên trang của bộ, chỉ 32,3% biết 28°C là nhiệt độ phòng chứ không phải số cài. Bộ này giải thích: cài 28°C chưa chắc phòng sẽ là 28°C, vì phòng còn nhận nhiệt từ nắng, người, thiết bị.

Bài học cho nhà Việt Nam: cái cần nhắm là cảm giác dễ chịu trong phòng, không phải con số trên điều khiển. Phòng hướng tây, mái tôn, nhiều người thì cài 26°C có khi phòng vẫn 28–29°C; ngược lại phòng kín, có rèm, có quạt thì cài 27–28°C vẫn đủ mát. Muốn biết phòng thật sự bao nhiêu độ, nhìn nhiệt kế để bàn chứ đừng nhìn điều khiển.

Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng Nhật Bản (thuộc Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp) còn đưa ra con số cụ thể: với một máy điều hoà 2,2 kW, trời ngoài 31°C, chạy 9 giờ mỗi ngày, nâng số cài từ 27°C lên 28°C tiết kiệm khoảng 30,24 kWh mỗi năm. Nếu tính theo giá bậc 4 ở Việt Nam cộng VAT 8%, 30,24 kWh là khoảng 98.000 đồng. Khí hậu và số tháng phải bật điều hoà ở Nhật khác Việt Nam, nên đây chỉ là con số tham khảo.

Theo ước tính chính thức của Singapore, mỗi độ cài cao hơn giảm khoảng 10% điện của máy lạnh; các nước khác đưa số theo cách khác nhưng cùng một chiều: cài càng cao càng đỡ điện.

Nguồn: NEA–MSE thông cáo chung 8/4/2026; NEA, Energy Saving Tips by Appliance; Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng Nhật Bản, trang Điều hoà không khí (空調); Bộ Năng lượng Mỹ, blog "Top 11 Things You Didn't Know About Saving Energy at Home" (8/6/2012) và trang Programmable Thermostats bản lưu 3/6/2026 (xem 5/10/2026).

Hai số của Singapore không mâu thuẫn. NEA giả định mỗi độ giảm 10% điện của riêng máy lạnh (máy 2,6 kW, nhãn 4 tick), rồi tính ra phần đó chỉ bằng khoảng 3% hoá đơn cả nhà, vì nhà còn tủ lạnh, đèn, bình nóng lạnh. Khi đọc "tiết kiệm X%" ở đâu đó, hãy hỏi lại: X% của máy lạnh hay của cả hoá đơn.

Vì sao cài cao lại đỡ điện? Bộ Năng lượng Mỹ giải thích ngắn: chênh lệch giữa nhiệt độ trong nhà và ngoài trời càng nhỏ thì tiền làm mát càng thấp. Máy lạnh tốn điện để bơm nhiệt từ trong phòng ra ngoài; phòng càng lạnh so với ngoài trời thì nhiệt lọt vào càng nhanh, máy nén càng phải chạy nhiều. Máy inverter còn giảm được tốc độ máy nén khi phòng gần đạt nhiệt độ cài, cơ chế ở bài inverter là gì, vì sao máy inverter tiết kiệm điện.

Ví dụ ước tính cho nhà Việt Nam. Giả sử máy lạnh nhà bạn ăn 150 kWh mỗi tháng (số thật của máy nhà mình tính ở trang máy lạnh tốn bao nhiêu điện). Lấy mức khoảng 10% mỗi độ của Singapore, nâng 1°C bớt khoảng 15 kWh. Nhà dùng tới bậc 4 thì 15 kWh là khoảng 48.600 đồng mỗi tháng tính cả VAT 8%. Đây là phép tính mượn hệ số nước ngoài, chưa phải số đo ở Việt Nam. Cách đổi kWh ra tiền ở bài 1 kWh là gì, 1 số điện bao nhiêu tiền.

Cách đặt hợp với nhà Việt Nam là 26–28°C kèm quạt, gom từ khuyến cáo của Việt Nam, Nhật, Singapore và Mỹ ở trên.

• Kéo rèm, đóng kín cửa. Nhật và Mỹ đều khuyên che nắng ban ngày bằng rèm, mành; Nhật thêm: hạn chế mở cửa ra vào, cửa sổ khi đang bật lạnh. Nắng chiếu thẳng vào phòng là nhiệt máy phải bơm ra.
• Đặt 26°C trở lên ngay từ đầu. NEA Singapore nói thẳng: cài càng thấp, máy càng tốn điện. Thấy chưa đủ mát thì hạ từng độ, đừng bắt đầu từ 18–20°C.
• Bật thêm quạt rồi nâng 1–2°C. Bộ Năng lượng Mỹ ghi quạt trần cho phép nâng số cài khoảng 4°F (khoảng 2°C) mà không thấy kém dễ chịu. Quạt tốn ít điện hơn máy lạnh nhiều lần, số cụ thể ở trang quạt điện tốn bao nhiêu điện. NEA còn gợi ý chạy điều hoà một lúc cho phòng mát rồi chuyển sang quạt.
• Đi ngủ: hẹn giờ tắt sớm. NEA tính hẹn cho máy tắt sớm hơn thường lệ nửa giờ đỡ khoảng 2% hoá đơn, vì phòng còn mát một lúc sau khi tắt. Nhiều máy có nút chế độ ngủ (Sleep); mỗi hãng chạy một kiểu, xem sách hướng dẫn của máy nhà bạn.
• Ra khỏi nhà: tắt hoặc nâng nhiệt độ. Mỹ khuyên nâng thêm khoảng 7°F (khoảng 4°C) khi không ai ở nhà; Chỉ thị 20 của Việt Nam khuyên tắt thiết bị khi ra khỏi phòng.

Ngoài 5 bước, giữ máy sạch cũng là giữ điện: Nhật Bản tính vệ sinh lưới lọc bị tắc cho máy 2,2 kW đỡ khoảng 31,95 kWh mỗi năm, và khuyên không để đồ chắn quanh dàn nóng. Nếu đang định mua máy mới, máy inverter có lợi khi chạy nhiều giờ liên tục; hãy so nhãn năng lượng trước khi mua.

Còn nhiều việc nhỏ khác cho từng thiết bị trong nhà ở bài cách giảm tiền điện và các bài cùng mục tiết kiệm điện.

Tiết kiệm điện không nên đổi bằng sức khoẻ; chính Bộ Môi trường Nhật nhắc giữ mốc 28°C "trong phạm vi không quá sức", tuỳ thể trạng từng người.

Các mốc 25–28°C ở trên là khuyến cáo tiết kiệm năng lượng cho người khoẻ mạnh, không phải lời khuyên y tế. Bốn cơ quan trong bài không đưa một con số riêng cho lúc ngủ, cho trẻ sơ sinh hay người già. Nhà có trẻ nhỏ, người già, người đang ốm thì hỏi bác sĩ về nhiệt độ phòng phù hợp, rồi mới áp các bước tiết kiệm còn lại (rèm, quạt, hẹn giờ, vệ sinh máy), vì các bước đó không bắt ai phải chịu nóng.

Ngày nắng nóng gay gắt, nếu thấy mệt, chóng mặt, đừng cố giữ 28°C; hạ nhiệt độ cài xuống cho dễ chịu trước, tiết kiệm sau.

Cách đơn giản nhất là lấy công suất trên nhãn máy nhân với số giờ chạy, rồi so với chỉ số trên hoá đơn tháng nóng và tháng mát.

Trang máy lạnh tốn bao nhiêu điện chỉ chỗ xem công suất trên nhãn và tính sẵn theo từng loại 1HP, 1,5HP, 2HP. Máy lạnh thường lắp cố định và có máy nén công suất lớn, nên không đo riêng được bằng thiết bị cắm ổ như ở bài ổ cắm thông minh đo điện có đáng mua không.

Người Nhật, người Singapore được nhắc từng độ một; ở Việt Nam, Quản Lý Điện giúp bạn làm điều tương tự: AI cho biết thiết bị nào đang tốn tiền nhất trong nhà, máy nào chạy bất thường, thiết bị nào ăn điện chờ, và nhắc trước khi tháng này sắp lên bậc giá cao. Cách AI làm việc đó ở bài AI giúp tiết kiệm điện như thế nào.