Điện 1 pha và 3 pha khác nhau thế nào?

Điện 1 pha và điện 3 pha khác nhau ở số dây, điện áp giữa các dây, loại công tơ và công suất tải được; tần số và giá mỗi kWh thì giống nhau.

Văn bản trong cột nguồn xem ngày 26/9/2026. Các câu hỏi khác về nguyên lý điện nằm trong mục nguyên lý điện.

Điện 1 pha là nguồn điện đi bằng 2 dây: dây pha (ký hiệu L, hay gọi là dây nóng) và dây trung tính (ký hiệu N, hay gọi là dây nguội). Điện áp giữa 2 dây này khoảng 220 V, chính là điện ở ổ cắm trong nhà.

Phần lớn nhà ở, căn hộ, phòng trọ ở Việt Nam dùng điện 1 pha, đo bằng công tơ 1 pha 2 dây. Cách đọc chỉ số loại công tơ này ở bài cách đọc công tơ điện.

Tên gọi "dây nguội" dễ gây hiểu nhầm: khi đấu sai hoặc hỏng hóc, dây trung tính vẫn có thể mang điện. Không chạm tay vào bất kỳ dây nào; việc gì cần xử lý khi có người bị giật xem bài bị điện giật phải làm gì.

Điện 3 pha là 3 nguồn điện xoay chiều cùng điện áp, cùng tần số 50 Hz, đi trên 3 dây pha riêng, mỗi sóng chậm hơn sóng trước một phần ba chu kỳ (120 độ). Kèm theo là 1 dây trung tính chung.

Điện xoay chiều 50 Hz lặp lại 50 chu kỳ mỗi giây, mỗi chu kỳ 0,02 giây. Ở điện 1 pha, có những thời điểm sóng đi qua số 0 và gần như không truyền công suất. Ở điện 3 pha, khi pha này qua số 0 thì 2 pha kia đang ở gần đỉnh, nên tổng công suất đều hơn. Đó là lý do động cơ 3 pha (máy bơm lớn, thang máy, máy nén công nghiệp) chạy êm và khoẻ hơn động cơ 1 pha cùng cỡ.

Điện áp giữa 2 dây pha gọi là điện áp dây, bằng 380 V; điện áp giữa 1 dây pha và dây trung tính gọi là điện áp pha, bằng 380 chia 1,732 (căn bậc hai của 3), tức khoảng 220 V. Thông tư 05/2025/TT-BCT ghi cấp điện áp danh định thấp nhất của lưới phân phối là 0,38 kV, tức 380 V.

Điện áp và tần số ở nhà không cố định tuyệt đối, mà được phép dao động trong một khoảng nhỏ quanh giá trị danh định.

• Điện áp tại điểm đấu nối với khách hàng được lệch tối đa ±5% so với danh định (Thông tư 05/2025/TT-BCT, Điều 6), tức với 220 V là khoảng 209–231 V.
• Tần số được dao động ±0,2 Hz quanh 50 Hz khi hệ thống vận hành bình thường (Điều 4), tức 49,8–50,2 Hz.

Đèn chập chờn, thiết bị hay tự tắt có thể do điện áp ra ngoài khoảng này, nhưng cũng có thể do dây trong nhà. Muốn biết chính xác thì báo Điện lực kiểm tra, không tự đo trên ổ điện đang có điện.

Với cùng dòng điện chạy trên mỗi dây, điện 3 pha tải được khoảng gấp 3 lần điện 1 pha.

Công suất điện 1 pha bằng điện áp nhân dòng điện: P = U × I. Công suất điện 3 pha bằng 1,732 nhân điện áp giữa 2 dây pha nhân dòng điện mỗi dây: P = 1,732 × U × I. Ví dụ mỗi dây chịu 10 A:

• 1 pha: 220 × 10 = 2.200 W.
• 3 pha: 1,732 × 380 × 10 ≈ 6.580 W, gần gấp 3.

Công thức trên đúng cho thiết bị sinh nhiệt (ấm siêu tốc, bình nóng lạnh). Thiết bị có động cơ như máy lạnh, máy bơm còn nhân thêm hệ số công suất nhỏ hơn 1. W là công suất tại một lúc; số điện trên hoá đơn là kWh, cách đổi ở bài 1 kWh là gì. Ý nghĩa của U (vôn) và I (ampe) trong công thức ở bài điện áp, dòng điện, điện trở là gì.

Phần lớn nhà ở chỉ cần điện 1 pha; điện 3 pha cần khi nhiều thiết bị công suất lớn chạy cùng lúc hoặc có máy dùng động cơ 3 pha.

• Nhà có thang máy, máy bơm lớn, nhiều máy lạnh công suất lớn chạy cùng lúc, hoặc hộ kinh doanh có máy móc 3 pha.
• Lắp điện mặt trời mái nhà từ 20 kWp trở lên: bắt buộc đấu vào lưới 3 pha; dưới 20 kWp được đấu 1 pha hoặc 3 pha theo thỏa thuận với Điện lực (Thông tư 05/2025/TT-BCT, Điều 43). Xem thêm quy định bán điện dư ở bài điện mặt trời mái nhà bán điện dư.

Muốn chuyển sang 3 pha, đăng ký với Điện lực nơi ở để được khảo sát và thay công tơ. Dây, aptomat trong nhà do thợ có chứng chỉ đấu lại và chia đều thiết bị cho 3 pha; thiết bị 220 V vẫn dùng bình thường.

Giá mỗi kWh không phụ thuộc nhà dùng điện 1 pha hay 3 pha.

Biểu giá bán lẻ điện theo Quyết định 1279/QĐ-BCT chia theo nhóm khách hàng: sản xuất, hành chính sự nghiệp, kinh doanh và sinh hoạt; không có mục giá riêng cho 1 pha hay 3 pha. Hộ sinh hoạt dùng điện 3 pha vẫn trả theo 6 bậc như mọi hộ khác, cách tính ở trang giá điện bậc thang và cách tính tiền điện.

Chi phí khác nằm ở lúc lắp đặt: công tơ, dây và aptomat 3 pha thường tốn hơn loại 1 pha. Hỏi Điện lực nơi ở để biết chi phí cụ thể trước khi đăng ký.